Informacje pochodzące z jawnych źródeł to około 80% możliwych do pozyskania danych wywiadowczych. Niskie koszty ich pozyskiwania, brak inwazyjności i ryzyka oraz wszechstronny zakres dostępnych treści czynią biały wywiad filarem współczesnego bezpieczeństwa państwa.

 
Jedną z fundamentalnych funkcji państwa stanowi zapewnienie bezpieczeństwa jemu samemu i jego obywatelom. Znajduje ona bezpośredni wyraz normatywny zapisany we współczesnych konstytucjach. Bezpieczeństwo państwa według teorii oznacza ,,system wartości stanowiących o istocie państwa wraz z zespołem środków zabezpieczających’’[1]. Jego znaczącymi elementami są: przetrwanie, niezależność polityczna, integralność terytorialna oraz jakość życia[2]. Współcześnie wywiad, który stanowi element struktur organów bezpieczeństwa, należy do elitarnej części służb specjalnych. Wykonywane przez niego zadania odgrywają rolę strategiczną[3], dlatego też pozyskiwanie informacji z najbogatszych i dodatkowo powszechnie dostępnych białych źródeł wywiadowczych jest ważne nie tylko dla samej instytucji jaką jest państwo, ale także dla bezpośredniej, fizycznej ochrony jego mieszkańców.

Ochrona ludności i państwa pozostaje konstytucyjnym obowiązkiem organów państwowych, a biały wywiad należy do katalogu tych środków, za pomocą których realizowane jest zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego kraju. Szczególna odpowiedzialność w tym zakresie ciąży na organach administracji rządowej oraz na Radzie Ministrów. Czynności o charakterze wywiadowczym, w tym także wspomniane już „białe”, należą do kompetencji organów działających na podstawie odpowiednich ustaw, do których należą: Policja, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencja Wywiadu, Służba Wywiadu Wojskowego czy Służba Kontrwywiadu Wojskowego. Służby specjalne wymienione na ostatnich pozycjach opierają swoją działalność na pozyskaniu, gromadzeniu oraz weryfikowaniu informacji mających znaczenie dla bezpieczeństwa państwa[4], przy czym posługujące się tym narzędziem często wkraczają w sferę podstawowych praw i wolności jednostek, których ochronę gwarantuje Konstytucja RP[5]. OSINT[6] stanowi także jedną z agenturalnych form zbierania materiałów z tematyki ekonomicznej, politycznej, wojskowej i wielu innych. Książki, prasa codzienna, czasopisma i roczniki statystyczne należą do podstawowych źródeł tej kategorii wiedzy[7]. W dzisiejszym, zglobalizowanym świecie biały wywiad ma więc szczególne znaczenie. Dzięki niemu i pozyskanemu cennemu towarowi, jakim stały się przetworzone i nieprzetworzone informacje, państwo może podejmować działania o charakterze obronnym[8].

Biorąc pod uwagę pola wojen w Iraku i Afganistanie, można stwierdzić, że we współczesnych konfliktach zbrojnych oprócz tradycyjnych metod militarnych stosuje się również środki o charakterze policyjnym[9]. Wojska coraz częściej biorą też udział w zwalczaniu zagrożeń wewnętrznych, jakimi są np. klęski żywiołowe. Przez to dzisiaj uwaga skupiana jest na efektywnym zapewnieniu bezpieczeństwa państwa w oparciu nie tylko o konwencjonalną siłę militarną, ale o prawidłowe identyfikowanie zagrożeń – także niestandardowych i asymetrycznych lub wynikających z sił przyrody oraz nieagresywnej aktywności człowieka – i optymalne dostosowanie oddelegowywanych środków do aktualnych, realnych potrzeb. Fundamentalne znaczenie odgrywają przy tym służące agregowaniu wiedzy metody charakterystyczne właśnie dla białego wywiadu[10]. Natomiast wywiad jako organizacja, będąca narzędziem władzy wykonawczej państwa, wykorzystując źródła jawne dostarcza instytucjom państwowym kluczowe dla procesu decyzyjnego dane i prognozy. Najczęściej dotyczą one obrony narodowej, ochrony struktur państwa i informacji niejawnych oraz stosunków międzynarodowych. Można bez trudu uzasadnić tezę, że wywiad jest również stałym elementem gospodarki. Udział państwa w różnych sektorach gospodarki skutkuje wykorzystywaniem na jego rzecz białego wywiadu, a także zaangażowaniem wywiadu państwowego. Do czynników decyzyjnych dostarczane są wtedy wiadomości pochodzące głównie ze źródeł jawnych[11].

Problematyka białego wywiadu zaliczana jest do pola badawczego nauki kryminalistyki. Praktyka śledcza służb policyjnych wykorzystuje otwarte źródła informacji, w tym w szczególności źródła internetowe, dla której stanowią one jeden z wiodących elementów działań wykrywczych. W tej materii funkcja białego wywiadu należy przede wszystkim do sfery diagnozowania i prognozowania przestępczości, co przejawia się stosowaniem przez agendy kontroli społecznej analizy strategicznej[12]. Niestety popularność ta wiąże się z tym, że również zawodowi przestępcy czy ugrupowania terrorystyczne adaptują na swoje cele techniki charakterystyczne dla OSINT[13].

Zasoby Internetu stanowią narzędzie niezbędne w codziennym działaniu instytucji finansowych. Szybka, pewna i wiarygodna informacja otrzymywana z sieci pozwala na sprawne dostosowanie aktywności do aktualnie obowiązujących przepisów prawa oraz skuteczne funkcjonowanie na konkurencyjnym rynku. Co ważne, dane pochodzące z bezpłatnych źródeł mają dziś taką samą wartość jak te pozyskane w sposób odpłatny. Korzystają z nich na równi pracownicy zaangażowani w obsługę klientów, kadra kierownicza średniego szczebla, jak i członkowie zarządów[14]. Wiadomości gromadzone z otwartych źródeł odgrywają ważną rolę w przeciwdziałaniu „praniu pieniędzy” i finansowaniu terroryzmu. Zalicza się je do dwóch kategorii: ogólnych i szczegółowych. Pierwsze odnoszą się do zjawisk związanych z terroryzmem i przestępczością, natomiast drugie dotyczą konkretnych osób i podmiotów. Źródła wiedzy w tym przypadku obejmują literaturę naukową, publikacje prasowe oraz raporty instytucji i organizacji rządowych, pozarządowych i międzynarodowych[15].

Służby specjalne odpowiedzialne za ochronę konstytucyjnych struktur państwa przed zagrożeniami zewnętrznymi i wewnętrznymi od dawna korzystają z informacji zaczerpniętych z białego wywiadu. Metody, jakimi posługują się policja kryminalna i wspomniane służby specjalne, są do siebie zbliżone, co wynika ze zbieżności celów każdej z tych formacji, do czego zalicza się m.in. zwalczanie przestępczości zorganizowanej. Służby policyjne z powodzeniem mogą też wykorzystywać wiedzę jawnoźródłową do zachowania porządku oraz bezpieczeństwa publicznego[16]. Korzystanie ze źródeł powszechnie dostępnych przez jednostki Policji znajduje więc szerokie zastosowanie – od prewencji, po eliminację najpoważniejszych zagrożeń o charakterze kryminalnym i z zakresu przestępczości profesjonalnej. Pozyskiwanie materiałów bywa skoncentrowane na określonej grupie osób, określonych problemach czy np. szlakach przerzutu narkotyków. Wykorzystuje się je do efektywnego planowania czynności prewencyjnych bezpośrednio związanych ze wspomnianym już porządkiem publicznym oraz w celu zapobiegania określonym formom przestępczości kryminalnej. Niemniej jednak pomimo ogromnego potencjału i wszechstronnego charakteru biały wywiad jest tu systemem pomocniczym i w pracy służb policyjnych oraz specjalnych musi być dodatkowo wspierany innymi metodami pozyskania informacji[17], w tym czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi (pozyskiwaniem osobowych źródeł informacji, kontrolą operacyjną treści korespondencji i innych form komunikacji, obserwacją niejawną, przesyłką niejawnie nadzorowaną, operacjami specjalnymi, analizą kryminalną etc.).

Czynności analogiczne względem klasycznego białego wywiadu zaobserwować można również w pracy prokuratora pionu zwalczania korupcji i przestępczości zorganizowanej. Funkcja prokuratora w systemie wymiaru sprawiedliwości związana jest z ciągłym zdobywaniem i analizowaniem informacji, stąd siłą rzeczy bazuje ona na danych, które można pozyskać dzięki rozwojowi technologii komunikacyjno–informatycznej. Ekspansja ta umożliwia coraz szersze wykorzystanie otwartych źródeł informacji w pracy oskarżycieli publicznych. Zalicza się do nich między innymi: System Informacji Prawnej Lex, Legalis a także LexPolonica. Są to bazy danych, w których można wyszukiwać akty prawne, tezy piśmiennictwa, komentarze, orzeczenia, dane teleadresowe polskich i europejskich instytucji oraz dane o osobach i podmiotach gospodarczych zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym[18]. Niemniej jednak najwartościowsze obecnie zbiory wcale nie pochodzą od instytucji państwowych ani od komercyjnych dostawców danych. Największą podaż stale aktualizowanych i praktycznie nieograniczonych co do tematyki informacji zapewniają portale społecznościowe, których użytkownicy dobrowolnie i nieodpłatnie publikują niemal wszelkie informacje na temat życia swojego i swoich bliskich, nie pomijając przy tym poglądów politycznych, szczegółów aktywności gospodarczej, czy relacji o charakterze towarzyskim.

Jak można bez trudu zauważyć, pozyskiwanie wiadomości z ogólnodostępnych źródeł internetowych nie służy tylko podmiotom gospodarczym i celom marketingowym, ale posługują się nimi także organy państwowe odpowiadające za bezpieczeństwo państwa i jego obywateli. Przy czym granice dozwolonego użytku tak zgromadzonych danych i stopnia ingerencji w sferę prywatną wyznaczają akty prawne normujące zakres kompetencji poszczególnych służb i urzędów. Na ich podstawie każdego dnia zbierane są z cyberprzestrzeni informacje mające zapobiec ewentualnemu zagrożeniu terrorystycznemu, szpiegostwu czy aktywności przestępczości zorganizowanej i indywidualnej. Niestety, nie do końca można zaufać treściom dobrowolnie publikowanym w źródłach prywatnych, a w szczególności odpowiadających za największą ich podaż portalom społecznościowym. Każda tamtejsza, wytypowana jako potencjalnie użyteczna, wiadomość powinna podlegać dalszej weryfikacji, ponieważ ogromny „szum” powstający w wyniku jednoczesnych wypowiedzi milionów (niekoniecznie dobrze poinformowanych) osób postronnych przeszkadza w prawidłowej identyfikacji zagrożeń oraz selekcji kluczowych informacji, a tym samym ułatwia drugiej stronie działania o charakterze kontrwywiadowczym. Na przeszkodzie stoi również częsta dysproporcja pomiędzy dostępnymi mocami przerobowymi a zapotrzebowaniem na taką pogłębioną analizę. Z tych powodów współcześnie na cele bezpieczeństwa państwa informacje są zbierane wielotorowo, a biały wywiad służb państwowych aktywnie wspierają działania funkcjonariuszy i żołnierzy realizowane w oparciu o różne techniki operacyjno-rozpoznawcze oraz czynności dochodzeniowo-śledcze. W przypadku Polski testem ich skuteczności był bezpiecznie zakończony szczyt NATO w Warszawie, ale największe wyzwanie niewątpliwie stanowią zbliżające się Dni Młodzieży.

 

Agata Ziółkowska



[1] M. Brzeziński, Rodzaje bezpieczeństwa państwa, [w:] S. Sulowski, M Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009.

[2] Por. A. Misiuk, Administracja porządku i bezpieczeństwa publicznego. Zagadnienia prawno-ustrojowe.

[3] L. Korzeniowski, A. Popłoński, Wywiad gospodarczy. Historia i współczesność, Kraków 2005, s. 11-12.

[4] A. Misiuk, Administracja porządku i bezpieczeństwa publicznego. Zagadnienia prawno-ustrojowe, Warszawa 2008, s. 20.

[5] E. Ura, S. Pieprzny, Działania władcze organów bezpieczeństwa i porządku publicznego
a prawa człowieka, [w:] S. Pikulski (red.), Ochrona człowieka w świetle prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały z II Międzynarodowej Konferencji Naukowej, Mierki 18-19.10.2001r., Olsztyn 2002, s. 106-115.

[6] Ang. Open Source Inteligence – otwarte źródła informacji.

[7] Z. Więckiewicz, Niektóre formy i metody działalności wywiadowczej. Publikacje
i międzynarodowy ruch osobowy, MSWm s. 18.

[8] S. Sulowski, O nowym paradygmacie bezpieczeństwa w erze globalizacji, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009, s.13.

[9] A. Misiuk, Administracja porządku i bezpieczeństwa publicznego. Zagadnienia prawno-ustrojowe, Warszawa 2008, s. 153.

[10] S. Sulowski, O nowym paradygmacie bezpieczeństwa w erze globalizacji, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009, s.18.

[11] L. Korzeniowski, A. Popłoński, Wywiad gospodarczy. Historia i współczesność, Kraków 2005, s. 89.

[12] Encyklopedia szpiegostwa, Wydawnictwo SPAR, Warszawa 1995, s. 114-115.

[13] S. Pikulski, Podstawowe zagadnienia taktyki kryminalistycznej, Białystok 1997, s. 123.

[14] Statystyczne modele wykorzystywane do identyfikacji i pomiaru utraty wartości ekspozycji kredytowych, czyli tzw. Odpisów aktualizujących (wymóg MSR-39).

[15] W. Filipkowski, W. Mądrzejowski, Biały wywiad. Otwarte źródła informacji – wokół teorii
i praktyki. Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2012, s. 99.

[16] R. Faligot, R. Kauffer, Służby specjalne. Historia wywiadu i kontrwywiadu na świecie, Iskry, Warszawa 2007, s. 46.

[17] W. Filipkowski, W. Mądrzejowski, Biały wywiad. Otwarte źródła informacji – wokół teorii
i praktyki. Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2012, s. 127 – 128.

[18] M. Zajkowski, Czteropasmowa autostrada, czy wąska ścieżka – analiza nowoczesnych narzędzi informatycznych prokuratury w walce z zorganizowaną przestępczością, praca dyplomowa, Uniwersytet Warszawski Wdział Prawa i Administracji, Podyplomowe Studium Problematyki Zorganizowanej Przestępczości i Terroryzmu, Warszawa 2009.

 
comments

Wywiad gospodarczy - wybrane artykuły

Abonenci muszą podać imię, nazwisko i PESEL



W poniedziałek 25 lipca wchodzą w życie przepisy ustawy o działaniach antyterrorystycznych, które obligują do podania danych osobowych przy kupowaniu kart przedpłaconych telefonii komórkowej.

 

Wdrożenie najważniejszych zaleceń GDPR w 3 krokach



25 maja 2018 wchodzą w życie wymagania nowej regulacji o ochronie danych osobowych (ang. GDPR). Regulacja dotyczy wszystkich organizacji przetwarzających dane osobowe (DO). Skupia się na uszczelnieniu ochrony i procedurach uruchamianych w przypadku utraty poufności danych.

 

Weszła w życie ustawa antyterrorystyczna



Weszła w życie ustawa o działaniach antyterrorystycznych. Według rządu ma ona podnieść efektywność działania polskiego systemu antyterrorystycznego, zwiększyć bezpieczeństwo obywateli i doprowadzić do lepszej koordynacji służb.

Debata PAP: fałszerze dokumentów nie mogą mieć "klawego życia"

Dokumenty sądowe i notarialne powinny być zabezpieczane tak, aby skutecznie zniechęcić przestępców do fałszerstw – zgodnie twierdzili uczestnicy zorganizowanej w piątek przez PAP debaty pt. "Oszust to ma klawe życie, czyli dokumenty publiczne poza kontrolą".

Copyright by Artefakt.edu.pl